Số Hóa Di Tích Trước Khi Di Dời: Laser Scan 3D Đình, Chùa Tĩnh Xá (Bắc Ninh)
Đình Tĩnh Xá (xã Lương Tài, Bắc Ninh) là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, khởi dựng từ thời Lê Trung Hưng, khung gỗ lim liên kết mộng — nơi từng cấu kiện là một bản duy nhất, chạm khắc bằng tay, không có bản sao. Cụm đình và chùa nằm trong phạm vi quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và sẽ phải di dời. Khi bộ khung được hạ xuống, mọi thứ chưa kịp ghi lại sẽ mất vĩnh viễn. 3DSCAN đã thực hiện số hóa di tích toàn diện bằng laser scan 3D Leica RTC360, bay chụp UAV, ảnh 360° VR và kiểm kê hiện vật, tạo ra bản sao số chi tiết tới từng milimét, màu sắc trung thực như mắt nhìn — đủ căn cứ để tháo dỡ, đánh số và dựng lại đúng nguyên bản.
1. Tĩnh Xá — những giá trị phải giữ lại trước ngày di dời
Đình Tĩnh Xá thờ Đức Thánh Ba – Linh Lang Đại Vương, xếp hạng di tích cấp quốc gia theo Quyết định số 15/2003/QĐ-BVHTT: mặt bằng chữ Đinh, 5 gian Đại đình kiểu "bình đầu bít đốc" nối 3 gian Hậu cung, khung chịu lực gỗ lim. Chùa Tĩnh Xá liền kề, phục dựng năm 1992 trên nền đất cũ, gồm Tam bảo và nhà Mẫu.
Giá trị cụm di tích không nằm ở kích thước, mà ở những thứ rất khó chép lại: 9 đạo sắc phong giấy dó, 2 tấm bia đá thời Lê – Nguyễn, hoành phi, câu đối, ngai thờ, bát hương đồng, cửa võng chạm lộng; bên chùa là hệ tượng thờ gỗ sơn thếp — Tam Thế, A Di Đà, Quan Âm chuẩn đề, Ngọc Hoàng, tòa Thích Ca Cửu Long — cùng tượng Khuyến thiện, Trừng ác bằng đất, vật liệu dễ tổn thương nhất khi vận chuyển.
Khó giữ nhất lại là những gì không vẽ được vào bản vẽ: độ nghiêng của cột, độ võng của xà tích lũy hàng trăm năm, khe hở thật giữa các mộng, cách bài trí đồ thờ trên trục tiếp cận điện thờ — "dấu vân tay" của di tích. Chỉ quét 3D di tích mới ghi được trọn vẹn những dấu vết ấy, đúng yêu cầu tư liệu hóa hiện trạng nêu tại Quyết định 2026/QĐ-TTg về Chương trình số hóa di sản văn hóa Việt Nam.
Hình ảnh mô hình 3D của cổng chính của Đình
2. Bốn lớp dữ liệu, bốn chất lượng sản phẩm khác nhau
Phạm vi khảo sát 10.350 m² phủ toàn bộ khuôn viên đình và chùa. 3DSCAN không dùng một công nghệ duy nhất: mỗi thiết bị đảm nhiệm đúng miền dữ liệu nó làm tốt nhất, rồi ghép lại thành một mô hình liền mạch.
a. Leica RTC360 — đọc được từng milimét đường chạm
Thiết bị chủ lực của dự án. Leica RTC360 thu 2.000.000 điểm mỗi giây với sai số điểm 3D 1,9 mm ở cự ly 10 m. Điều đó có nghĩa gì trên sản phẩm cuối? Kỹ sư phục dựng đo được trực tiếp tiết diện cột, kích thước mộng – sàm, độ vươn đầu đao, bước gian — đo bất cứ lúc nào, ở bất cứ vị trí nào, không cần quay lại hiện trường vốn không còn nữa. Đường chạm lộng trên cửa võng, thớ gỗ, vết nứt và dấu mối mọt đều hiện rõ trong đám mây điểm.
Máy còn mang hệ 3 camera 36 MP chụp HDR 5 mức phơi sáng, gán màu thật cho từng điểm đo. Point cloud vì thế không phải khối xám vô hồn: nước sơn thếp, sắc gỗ lim sẫm, mảng rêu trên bờ mái đều đọc được để đánh giá tình trạng bảo quản. Và laser của RTC360 thuộc cấp 1, an toàn cho mắt — điều kiện bắt buộc khi làm việc trong không gian thờ tự có người qua lại. Cùng thiết bị này, 3DSCAN triển khai laser scan 3D hiện trạng kiến trúc trên cả nước.
Đo đạc bằng Leica RTC360
b. UAV Mavic 3E — phần mái không ai chạm tới được
Đứng dưới đất, tia laser không với tới mặt trên của mái — đúng nơi tập trung nhiều giá trị mỹ thuật nhất của kiến trúc đình chùa: bờ nóc, con kìm, đầu đao cong, gạch hoa chanh. UAV DJI Mavic 3E (cảm biến 4/3 CMOS 20 MP, màn trập cơ, định vị RTK) bay đa lớp cao độ, kết hợp ảnh trực giao và ảnh xiên, đạt GSD ≤ 1,5 cm/pixel. Toàn bộ hình khối mái chồng diêm và mặt đứng cao được dựng kín, không còn vùng khuất — cùng quy trình với dịch vụ khảo sát địa hình 3D bằng UAV và dựng mô hình 3D bằng UAV & Laser Scan.
Quay chụp bằng UAV
c. VR360 và ảnh hiện vật — giữ đúng màu, đúng không khí
Đám mây điểm cho biết cột cao bao nhiêu, nhưng không nói được hậu cung tối tới mức nào. Lớp ảnh cầu 360° thu bằng Insta360 X5, chụp bracketing rồi hợp nhất HDR, giữ được cả chi tiết vùng tối lẫn vùng cửa sáng — người xem đi xuyên từ sân đình vào nội thất, xoay nhìn quanh và đọc chú giải gắn tại từng hạng mục.
Với hiện vật, 3DSCAN dùng máy ảnh full-frame Sony Alpha A7 III — 24,2 MP, dải tương phản khoảng 15 stop. Đây là lý do màu sắc trên ảnh trung thực: vùng sơn thếp sáng lóa và vùng gỗ tối sâu nằm gọn trong cùng một kiểu ảnh, không cháy sáng cũng không mất chi tiết. Khả năng chụp thiếu sáng cho phép làm việc trong hậu cung mà không đánh đèn trực diện vào sắc phong giấy dó hay tượng gỗ sơn thếp. Mỗi hiện vật được chụp đa góc, có thước tỷ lệ và thẻ mã số trong khung hình, kèm mô tả niên đại, chất liệu, kích thước và tình trạng bảo quản.
Chụp hiện vật bằng Sony Alpha A7 III
3. Sản phẩm bàn giao — chất lượng nhìn thấy được
Nổi bật trong bộ sản phẩm là mô hình 3D cổng tam quan với đầy đủ hoa văn chạm khắc và khối điêu khắc rồng trên mái chính điện — giữ đúng hình học, tỷ lệ và cả biến dạng nguyên bản của công trình trước khi di dời.
Danh mục sản phẩm số hóa bàn giao
| Sản phẩm | Định dạng | Chất lượng & mục đích sử dụng |
|---|---|---|
| Đám mây điểm toàn khu và từng hạng mục | .e57 | Có màu thật, chi tiết milimét — đo kích thước, trích mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt tại bất kỳ vị trí nào |
| Mô hình 3D tổng khu, cổng tam quan, chi tiết điêu khắc | .obj | Phủ ảnh bề mặt độ nét cao — trực quan hóa, in 3D bản sao, tham chiếu khi gia công cấu kiện thay thế |
| Ứng dụng tham quan thực tế ảo | VR360 | Ảnh cầu HDR, di chuyển liên tục ngoại thất – nội thất, chú giải gắn tại hạng mục |
| Hồ sơ kiểm kê hiện vật, tượng thờ | Ảnh + bảng đối chiếu | Ảnh đa góc màu trung thực, có thước tỷ lệ và mã số — chống thất lạc, nhầm lẫn khi di dời |
| Báo cáo khảo sát hiện trạng | Hồ sơ kỹ thuật | Thuyết minh phương pháp, thông số thiết bị, kết quả ghép trạm và đánh giá sai số |
Dữ liệu gốc bàn giao ở chuẩn mở .e57 — không thuộc hãng phần mềm nào, nên vài chục năm sau vẫn mở được, điều quan trọng nhất với dữ liệu di sản. Toàn bộ số liệu được ghép trạm và bình sai trên Leica Cyclone, kèm báo cáo sai số để hội đồng chuyên môn thẩm định: 3DSCAN bàn giao dữ liệu kiểm chứng được, không chỉ một mô hình đẹp.
Hình ảnh mô hình 3D của cổng chính của Đình
4. Bộ dữ liệu này dùng được vào việc gì
- Lập hồ sơ tháo dỡ, đánh số cấu kiện: trích mặt cắt tại bất kỳ vị trí nào, đo từng cấu kiện để gia công thay thế đúng tỷ lệ gốc. Cần hồ sơ mô hình thông tin đầy đủ, chính bộ đám mây điểm này là đầu vào cho quy trình Scan to BIM.
- Căn cứ nghiệm thu sau phục dựng: quét lại công trình tại vị trí mới rồi so với mô hình gốc, đánh giá mức độ trung thành với nguyên bản bằng con số thay vì cảm tính.
- Đối chiếu hiện vật: bảng kiểm đếm và ảnh màu trung thực kiểm soát số lượng, tình trạng bảo quản suốt chuỗi tháo dỡ – vận chuyển – lưu kho – an vị lại.
- Nghiên cứu, trưng bày, quảng bá: ứng dụng VR360 đưa di tích tới công chúng, góp phần hình thành ngân hàng dữ liệu số về di sản văn hóa địa phương.
Tĩnh Xá cho thấy cách 3DSCAN triển khai trọn gói trên một hiện trường di sản: laser scan 3D, đo ảnh UAV, VR360 và số hóa hiện vật chạy đồng bộ trong cùng một đợt khảo sát, kiểm chứng chéo lẫn nhau và bàn giao ở định dạng mở. Cùng năng lực đó, 3DSCAN nhận triển khai cho mọi công trình cần giữ nguyên trạng trước khi trùng tu, di dời hay cải tạo — đo đúng, kiểm chứng được, bàn giao đủ.
Dự án liên quan của 3DSCAN
- Laser Scan 3D chùa Xá Lợi — số hóa ngôi chùa tiêu biểu của Phật giáo Nam Bộ phục vụ bảo tồn.
- Dựng mô hình 3D đền An Khánh — khảo sát và mô hình hóa 3D phục vụ hồ sơ bảo tồn di tích.
- Quét Laser Scan 3D Nhà thờ Lớn Hà Nội — lưu giữ số liệu hiện trạng công trình kiến trúc Pháp cổ.
- Dịch vụ khảo sát bảo tồn di tích — quy trình, sản phẩm bàn giao và phạm vi triển khai.
Đình, chùa hay công trình cổ của bạn sắp trùng tu, di dời hoặc phục dựng? Liên hệ 3DSCAN để được tư vấn phương án số hóa di tích bằng Laser Scan 3D, UAV, VR360 và kiểm kê hiện vật — chi tiết tới từng milimét, màu sắc trung thực, bàn giao dữ liệu mở kèm báo cáo sai số.
Liên hệ 3DScan.vn Hotline: 0938 309 808 · Email: lienhe@3dscan.vn
